UTICAJ PORODICE NA RAZVOJ KREATIVNOSTI KOD DECE

Porodica ostvaruje funkcije primarne grupe, omogućujući neposredan kontakt, ličnu povezanost, razvijanje emocija, podstiče da se razvije ljubav kao potreba, te možemo da kažemo da je porodica nezamenljiva sredina koja podstiče razvoj i emocionalne strane ličnosti deteta, stvarajući time i uravnoteženu ličnost.

U odnosima sa roditeljima, dete stiče sigurnost, razvijajući i osećaj pripadnosti zajednici. Briga, ljubav i nežnost koju dete dobija od svojih roditelja pružaju mu osećaj poverenja – u sebe i druge. Takođe, nigde kao u porodici, nisu tako velike mogućnosti da se pripada zajednici, a da se ne izgubi individualnost ličnosti.

U najširem spektru zahteva koji se odnose na osnovne pretpostavke i uslove za uspešan razvoj darovitosti i kreativnosti u porodici, naročito se ističu sledeći:

1. pozitivni međuporodični odnosi (međusobna ljubav, razumevanje i poštovanje);

2. pozitivni ljudski kvaliteti roditelja i njihov autoritet (odnos roditelja prema društvenoj stvarnosti, prema drugim ljudima, prema radu);

3. obavezan minimum opšte i pedagoške kulture roditelja i pravilno shvatanje uloge vaspitača i zadataka vaspitanja i obrazovanja od strane roditelja (“roditelji kao vaspitači” moraju imati osnovna znanja o cilju i zadacima vaspitanja i obrazovanja, kao i o uslovima, putevima i sredstvima pomoću kojih se oni ostvaruju, a takođe veoma je važno da shvate da su pred društvenom zajednicom odgovorni za vaspitanje svoje dece i da im je dužnost vaspitača jedna od najvažnijih i najodgovornijih);

4. poznavanje psihofizičkog razvoja deteta i njegovih potreba i mogućnosti (roditelji moraju poznavati osnovne zakonomernosti psihofizičkog razvoja deteta, jer samo tako mogu doprineti optimalnom razvoju svog deteta i izbeći nelagodnosti koje se mogu javiti precenjivanjem ili podcenjivanjem sposobnosti deteta, što je posebno značajno onda kada se darovitost i kreativnost nađu u disproporciji između nerealnih želja roditelja i stvarnih mogućnosti dece);

5. povoljni materijalni i zdravstveno-higijenski uslovi (porodica treba da poseduje adekvatan stambeni prostor u kome će dete imati svoj kutak za rad i odmor, da postoje uslovi za održavanje lične higijene i stambenog prostora);

6. povoljni uslovi za kulturni život porodice (kulturni nivo roditelja, mogućnost korišćenja sredstava za podizanje opšte kulture u porodici).

Vaspitni stilovi roditelja i razvoj kreativnosti kod dece

Govoreći o uticaju koji porodica, odnosno roditelji u najvećoj meri, imaju na razvoj ličnosti deteta i njegove kreativnosti, svakako je potrebno baviti se i vaspitnim stilovima roditelja i načinom na koji se njihov uticaj manifestuje.

Kohezija predstavlja stepen posvećenosti, pomoći i podrške koju članovi porodice pružaju jedni drugima.

Otvorenost je mera u kojoj su članovi porodice ohrabreni da deluju otvoreno i direktno izražavaju svoja osećanja, dok se konflikti izražavaju preko količine otvorenog pokazivanja ljutnje, agresije i sukoba među članovima porodice.

Vaspitni stil roditelja možemo definisati kao relativno dosledne načine ponašanja roditelja kojima se uspostavljaju odnosi sa decom.

Govoreći o vaspitnom stilu roditelja, potrebno je ukazati na činjenicu da roditeljski par, odnosno osobe koje ga sačinjavaju, ne moraju imati isti pristup vaspitanju, te samim tim neće imati iste vaspitne stilove.

Razlikujemo tri vaspitna stila:

1. autoritarni, u okviru koga možemo razlikovati toplo – ograničavajući i hladno – ograničavajući vaspitni stil;

2. demokratski, koji možemo smatrati toplo usmeravajućim

3. liberalni, u okviru koga razlikujemo toplo – popustiljiv i hladno – popustljiv vaspitni stil

Deca koja potiču iz porodica u kojima se primenjuje demokratski stil vaspitanja znatno su kooperativnija i prijateljski raspoloženija od dece vaspitavane u strožim uslovima. Demokratski stil utiče na razvoj samostalnosti, kreativnosti i drugih pozitivnih crta ličnosti dece, odnosno učenika i doprinosi njihovom boljem funkcionisanju u školi i, šire posmatrano, u društvenom životu.

Emil Kamenov smatra da su deca koja su demokratski vaspitavana aktivna i socijalno ekstrovertna, kao i da se kod njih zapaža originalnost, radoznalost, konstruktivnost, jer ih način kontrole zapravo oslobađa, dozvoljavajući im da istražuju i eksperimentišu, te kao takva zauzimaju povoljan status u grupi. Sa druge strane, imamo roditelje koji u vaspitanju dece primenjuju autoritarni i liberalni vaspitni stil. Deca koja dolaze iz ovakvih, autoritarnih porodica, su mirna i povučena. Kod njih je konformizam razvijen i to na visokom nivou, a samim tim je smanjena radoznalost, originalnost, maštovitost, kreativnot. Deca čiji su roditelji okarakterisani kao autoritarni se najbolje prilagođavaju.

Što se liberalnog vaspitnog stila tiče, bez obzira o kojoj dimenziji da govorimo, kao glavna karakteristika se izdvaja davanje slobode detetu. Roditelji toplo – popustljivog liberalnog vaspitnog stila detetu ne postavljaju ograničenja, smatrajući da se time dete i njegov razvoj sputava i da će ga postavljanjem granica samo frustrirati. Ukoliko odrasta u ovakvoj sredini, dete će biti kreativno, uz razvijen pozitivan odnos prema svetu, neće podnositi autoritarne grupe i institucije. Međutim, kod ove dece se ne razvija osećaj odgovornosti, budući da im roditelji ispunjavaju sve želje.

Sa druge strane, hladno – popustljive roditelje karakteriše nebriga za dete, njegove želje i potrebe. Ovakav odnos prema detetu dovodi do toga da deca postaju agresivna.

Na osnovu ovoga vidimo da razvoju kreativnosti kod dece najviše doprinosi demokratski vaspitni stil, ali i da se kreativnost može razviti i kod dece čiji roditelji primenjuju liberalni vaspitni stil.

Utvrđeno je da uspešne roditeljske strategije obuhvataju:

  • provođenje vremena sa decom tako da ona od toga imaju koristi;

  • razumevanje dece slušanjem i razgovorom;

  • podučavanje dece od najranijeg detinjstva obezbeđivanjem stimulativnog okruženja;

  • pružanje detetu adekvatnog “modela” na koji će se ugledati;

  • jačanje dečijih dobrih navika;

  • saopštavanje očekivanja deci kroz diskusiju sa njima;

  • gledanje televizije (edukativnih programa) sa decom;

  • pružanje izazova deci postavljanjem ciljeva zasnovanih na njihovim sposobnostima;

  • izgrađivanje detetovog samopoverenja i samopouzdanja (pohvaljivati ga i podsticati);

  • ohrabrivanje dece da postanu kreativna i produktivna.

Roditelji mogu postati uspešniji u procenjivanju i identifikaciji kreativnosti, pa i darovitosti svoje dece, ali je potrebna saradnja sa vrtićem/školom zarad dobijanja specifičnih informacija i kriterijuma za procenjivanje i identifikaciju

Podrška maštovitosti i kreativnosti u detinjstvu (kako u predškolskom periodu, tako i u osnovnoj školi) može biti posmatrana, ne samo kao poželjan preduslov za razvoj kreativne orijentacije pojedinca i izražavanja kreativnog ponašanja u odraslom dobu, već i kao pokretačka sila daljeg društvenog razvoja.

Pedagog Nevena Aleksić